Mustafa Isen_Buyuk

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Mustafa İsen

 

Vaka

Cumhuriyet tarihimiz boyunca kültür ve sanat konuları her zaman siyasi konuların gerisinde yer alırken, çok şükür ki toplumun kültür ve sanat hakkında görüş sahibi olmak istediği ve muhafazakâr sanatı tartışır olduğu bir döneme girdik.

Bunun sebebi, Maslow’un yahut İbn Haldun’un, zaruri ihtiyaçlar ile kemali ihtiyaçlar teorilerinin gösterdiği ekonomik yeterlik eşiğinin yükselmesidir. Bizce bu tartışmanın akılcı ve çözüm arayıcı bir düzlemde yürütülmesi çok önemlidir.

Sayın Mustafa İsen’in “Muhafazakâr kesimin nasıl bir demokrasi anlayışı varsa muhafazakâr estetik ve muhafazakâr sanat normlarını ve yapısını oluşturmak gibi bir yükümlülük içindeyiz” cümlesiyle farklı bir boyut kazanan tartışmaya Sayın Emre Aköz, “Muhafazakâr sanat (ve estetik) diye bir şey mümkün mü? Mümkünse nedir, hangi ilkelere dayanarak, nasıl yapılır?” sorularıyla katıldı. Bence muhafazakâr sanatı tartışmadan evvel muhafazakârlık kavramını tartışmak gerekiyor. Çünkü tartışmanın muhalif tarafına göre muhafazakâr, “her şeyi din penceresinden gören, yalnızca dini referans alan kişi”lerden ibaret bir kimliğin adı. Oysa kültür ve sanat alanı için muhafazakâr “Milli, manevi değerlere, eserlere, âdet ve geleneklere bağlı olan, onları korumak, yaşatmak, devam ettirmek isteyen (Kubbealtı Sözlüğü, II, 2115)” kişidir. Bu ikinci tanıma göre ben bir muhafazakârım. Bu kimliğimle “muhafazakâr sanat” yerine (çünkü bu adlandırmayı sınırlayıcı buluyorum) bir muhafazakâr olarak sanatı tanımlayan 20 maddelik bir manifestoyu, aklıma hemen geliverdiği biçimde ve olabildiğince net yazacağım. Bana göre;

1. Muhafazakâr sanat (MS), geçmişiyle bağları travmatik biçimde koparılmış bir toplumun öz benliğiyle barışma çabasının estetik boyutudur.

2. MS, toplumun kendi kimliğinden kaynaklanıp bağrında görünür kılınan sanattır.

3. MS, ekonomik gelişmişliği 16. sırada ama insani gelişmişliği 92. sırada olan bir milletin, yapısal değişikliğini tamamlayabileceği ve özgürce kendini ifade edebileceği bir estetik alandır. Irmağın tabii seyrini bulmasına engel olanlara ve yapay surette değiştirmek isteyenlere ürettikleriyle karşı çıkar.

4. MS, üretimleriyle toplum barışına, aydınlanmasına, maddi-manevi gelişimine katkı sağlamayı amaç edinir.

5. MS, özgürlüğün ve özgür ortamların her sanatçı için kaçınılmaz olduğunu ön şart kabul eder. Ancak sanat adına yapılmış bayağılığa, kalitesizliğe ve ayrımcılığa karşı çıkar.

6. MS, sivildir; devlet eliyle kontrole karşı çıkar, devletin patron değil sponsor olarak katkı sağlamasından yanadır.

7. MS, din eksenli bir sanat değildir, ama dini duyarlıkları mutlaka dikkate alır.

8. MS, halk ile kavga etmez. Bu bakımdan İngiltere’deki muhafazakâr sanat ortamını destekler ve mesela nüfusunun kahir ekseriyeti Müslüman olan bir toplumda İslami değerlere küfredilmesinden rahatsızlık duyar.

9. MS, Batı’yı reddetmez, metodoloji ve üretimlerini kabul eder, ama ruhuna mesafeli yaklaşır.

10. MS, söz gelimi Fuzuli veya Dede Efendi’yi, Şekspir yahut Molier’i, Brahms veya Vivaldi’yi, Kurosawa yahut Coppola’yı bilir ama onların bilmem kaçıncı taklit versiyonunu üretmek yerine bir Fuzuli, bir Molier, bir Vivaldi yahut Coppola olma idealiyle kendi eserini üretir.

11. MS, Mehmet Akif veya Necip Fazıl’a kapılanıp kalmadan Nazım Hikmet veya Orhan Kemal’i, Karacaoğlan veya Şeyh Galib’i, Dostoyevski veya Dante’yi vb. harmanlayarak üretim yapma idealini taşır.

12. MS, -klasik olanın her daim yoruma açık oluşu ilkesinden hareketle- klasik anlayış, sanat ve kültürü aynen tekrar veya taklit yerine, yeniden yorumlayıp üretme azmindedir.

13. MS, kendi kültürel coğrafyasının farkında olup, kabuğunu beğenmeyen civciv kompleksinden varestedir.

14. MS, kendi dinamiklerini tükettiği için bizim coğrafyamızın ürünlerini keşfetmeye çabalayan Batı sanatçısından evvel davranıp kendisine ait olanı aynı kalitede üretmekten yanadır.

15. MS, -kendisi muhafazakâr olmayan sanat platformlarında hep yok sayılsa ve dışlansa da- muhafazakâr olmayan sanat ürünlerini eleştiren ama asla dışlamayan sanattır.

16. MS, Tanpınar’ın ifadesiyle değişerek devam eden ve devam ederek değişen tabii bir organizmanın Yahya Kemal dilinden kökü mazide olan atisidir.

17. MS, bir medeniyet bakış açısıdır ve zengin tarih/kültür mirasından dengeli bir madde-mana medeniyetini en gelişmiş biçimiyle üretme çabası taşır.

18. MS, geleneği sorgular ve yorumlayarak çağdaş birikime katar.

19. MS, medeniyetin ve modern çağın bütün imkân ve tekniklerini, bilgi ve enstrümanlarını kullanarak eser üretir ama o esere ruh üflerken kendi geçmişinden ilham alır. (Yediden yetmiş yediye Barış Manço’yu hatırlayınız. Onu bu yüzden sevmiştik.)

20. MS, her fırsatta dile dolanan “Muhafazakârların doğru dürüst bir sanat anlayışı ve gelişmiş bir estetik seviyeleri yoktur” yavesinin, bir şeyleri yok saymak adına uydurulmuş ucuz ve haksız bir kasıt eseri olduğunu bilir.

Sözü Hasan Bülent Kahraman’ın zımnen MS’den tedirginlik duyanlar için söylediği (Akşam, 08 Nisan 2012) bir cümleyle bağlayalım: “Korkmayın!.. Kültürel birikimle barışmadan, onu yok sayarak, onu güncelleştirmeden, içselleştirmeden bir yere varamayız.”

Kaynak: ”Muhafazakârın Sanat Manifestosu”, İskender Pala, Zaman, 10 Nisan 2012

 

Medya

“Lekesiz: Muhafazakar sanat dikte ediliyor”, Ergin Dinç, Haber7, 18 Haziran 2012

“Muhafazakâr vesvese, utangaç İslamcılık”, Asım Öz, Dünya Bülteni, 08 Haziran 2012

“Muhafazakâr sanat arayışları: Money, money, money”, Nedim Saban, Birgün, 27 Mayıs 2012

“İmtihan Yazıları – 3: Muhafazakârın Sanatla İmtihanı”, Hüseyin Çukur, Sol Portal, 19 Mayıs 2012

“Muhafazakâr Sanat Olabilir mi?”, Zuhal Nakay, Milliyet, 18 Mayıs 2012

“Bilgi Üniversitesi’nde ‘Hamlet Neden Tespih Çekiyor?’ söyleşisi”, Sol Portal, 18 Mayıs 2012

“Sanatın Konservesi Olur Mu?”, Üstün Akmen, Tiyatro Dünyası

“Erdoğan sanat ve kültüre ‘çekidüzen’ verebilir mi?”, Sedat Ergin, T24, 16 Mayıs 2012

“Demokrasi Karşıtı – Diktatör ERDOĞAN”, Celal Can Toprak, Sol Portal, 16 Mayıs 2012

“Yarım porsiyon Başbakan!”, Atilla Aşut, Birgün, 15 Mayıs 2012

“Tiyatrolar yetmez topyekun inkılap!”, Akif Beki, Radikal, 12 Mayıs 2012

“Opera ve Bale de Tedirgin”, Evrim Hikmet Ögüt, Biamag, 12 Mayıs 2012

“Muhafazakâr sanat tartışmasında çıkışsızlıklar”, Nevzat Evrim Önal, Sol Portal, 09 Mayıs 2012

“Muhafazakar sanat tartışması: Sanatçılar arası bir tartışmaya benzemiyor”, Abdullah Yavuz Altın, Zaman, 7 Mayıs 2012

“Muhafazakar sanat neden olmaz”, Dücane Cündioğlu, En Son Haber, 05 Mayıs 2012

“Devlet sanattan çekilecek mi?”, Cem Erciyes, Radikal, 28 Nisan 2012

“Muhafazakar sanat tartışması siyasal bir çatışmadır”, Milliyet Blog, 26 Nisan 2012

“MUHAFAZAKAR SANAT NEDEN OLUR”, Sevda Salih Dursunoğlu, Haber X, 25 Nisan 2012

“Muhafazakâr sanat”, Zülfü Livaneli, Vatan, 24 Nisan 2012

“İskender Pala ve muhafazakâr sanat”, Enver Aysever, Birgün, 23 Nisan 2012

“Seyirci ne istiyor acaba?”, Bahar Çuhadar, Radikal, 23 Nisan 2012

“‘Muhafazakar sanatçı’ya açık mektup”, Mustafa Kara, Evrensel, 22 Nisan 2012

“Sanat: Yapanda mı, yapılanda mı?”, Emre Aköz, Sabah, 21 Nisan 2012

“Muhafazakar sanat olur mu?”, Milliyet Blog, 20 Nisan 2012

“Yaşasın muhafazakâr sanat”, Tuna Kiremitçi, Hürriyet, 20 Nisan 2012

“Muhafazakar sanat da neyin nesi?”, Nuray Sancar, Evrensel, 19 Nisan 2012

“İskender Pala’nın “Muhafazakârın sanat manifestosu”’na zeyl!”, Ezel Akay, 19 Nisan 2012

“’Muhafazakar Sanat’ tartışması üzerine ilk notlar”, Ergin Yıldızoğlu, SolPortal, 19 Nisan 2012

“Muhafazakâr sanat”, Taha Akyol, Hürriyet, 19 Nisan 2012

“‘Pis zenci’ meselesi: Muhafazakâr sanat neden olmaz”, Ahmet Hakan, Hürriyet, 17 Nisan 2012

“İskender Pala Tiyatrosu’na gitmem…”, Hıncal Uluç, Sabah, 17 Nisan 2012

“Muhafazakâr Sanat İcra Hazırlığında”, Mehmet Tezkan, Toplumsol, 17 Nisan 2012

“İskender Pala CNNTürk 5N1K’da”, İskender Pala, 17 Nisan 2012 

“Muhafazakâr Sanat”, M. Şükrü Hanioğlu, Sabah, 15 Nisan 2012

“Muhafazakâr sanat diye bir şey olamaz”, Emre Aköz, 14 Nisan 2012

“’Muhafazakâr sanat’ meselesi üzerine 5 düşünce”, Solportal, 13 Nisan 2012

“Muhafazakâr Sanat”, Murat Bardakçı, Habertürk, 13 Nisan 2012

“Muhafazakâr sanat olmaz, muhafazakâr sanatçı olur”, Murat Belge, Times Türkiye, 13 Nisan 2012

“Yeni Şafak’ta ‘muhafazakar sanat’ çağrısına sert eleştiri”, T24, 13 Nisan 2012

“Muhafazakar algısı Türkiye’de sorunlu”, Eyüp Tatlıpınar, Akşam, 8 Nisan 2012

“Ekonomide16. insanî gelişmişlikte 92. sıradayız, bu böyle gitmez”, Nuriye Akman, Zaman, 8 Nisan 2012

“Muhafazakâr sanat?”, Emre Aköz, 27 Mart 2012

“Muhafazakar sanatın yapısını oluşturmalıyız”, Vatan, 25 Mart 2012