Siyah Bant, Türkiye’de sanatta sansürün aktörlerini ve yöntemlerini araştırmak, internet sitesi ve yayın aracılığıyla belgelemek ve sanatsal ifade özgürlüğü hakkını savunmak amacıyla 2011 yılında bir grup kültür sanat emekçisi tarafından kurulan bir girişimdir.

Siyah Bant’ta sansür kavramı geniş anlamıyla kullanılmaktadır. Sadece yasalarla değil, farklı aktörlerle uygulanan çeşitli sansür yöntemlerinin hepsini kapsamaktadır.

Cezalandırma, yasaklama, hedef gösterme, tehdit etme, korkutma, aşağılama, engelleme, saldırı, gayrimeşrulaştırma, ötekileştirme sansür vakalarında kullanılan yöntemlerdendir. Sansürü uygulayanlar arasında devlet kurumları, politik gruplar, partiler, devletin çıkarını gözeten bireyler, mahalle örgütlenmeleri, kültür-sanat kurumları, küratörler, meslek örgütleri, sektör temsilcileri, fon veren kuruluşlar sayılabilir.

Siyah Bant’ın çıkış noktası, sanata yapılan sansür hakkında kamuoyunun yeterince bilgiye sahip olmaması, sansürle mücadele yöntemlerinin tartışılmaması ve genel olarak, sanatta sansürün uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve Türkiye anayasası tarafından tanımlanan ifade özgürlüğü hakkının ihlali olduğu konusunda farkındalığın olmamasıdır.

İfade özgürlüğü, uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve Türkiye anayasası maddelerinde demokrasinin vazgeçilmez bir koşulu olarak ortaya konurken aynı anda milli güvenliğin ve kamu düzeninin korunması gibi gerekçelerle sınırlamalar getirilmekte ve sansür uygulamaları meşrulaştırılmaktadır. Bu sınırlayıcı maddelerin muğlaklığı sebebiyle nasıl yorumlandıkları uygulayıcıların ideolojik tercihlerine bağlı olmakta ve bu, sansürün keyfi ve tesadüfi bir şekilde uygulanmasına neden olmaktadır. Toplumsal hassasiyetlerin gerekçe olarak gösterildiği söylemler esas olarak sansürün ifade özgürlüğü hakkının ihlali olduğunu gizlemektedir. Farklı aktörler tarafından gerçekleştirilen sansürde ise, devlet sanatçının hak ve özgürlüklerini koruma görevini yerine getirmek yerine, çoğu zaman uygulamaları destekler nitelikte hareket etmektedir.

Ana akım medya sansür vakalarında kilit bir rol oynamakta ve muhafaza etmeye çalıştığı güç dengesi gereğince hareket etmektedir. Kimi zaman sansür vakalarını sansür mağdurunu destekler şekilde haber yaparken, kimi zaman da sansürü tetikleyici bir rol üstlenebilir. Günümüzde meydana gelen birçok sansür medyanın sanatçıları ve eserleri haber yaparken hedef göstermesi ve kitleleri provoke etmesiyle gerçekleşmektedir. Ana akım medyada yer almayan sansür vakalarından ise ancak sosyal medya ve alternatif iletişim ağları sayesinde haberdar olmak mümkün olmaktadır. Fakat, bu iletişim ağları dar bir çevreye ulaşabilmekte, böylece sansür vakalarının geniş bir kitle tarafından duyulması imkansızlaşmaktadır.

Ayrıca, insan hakları alanında çalışan birçok aktivistin, akademisyenin ve siyasilerin, sanatta sansürü ifade özgürlüğü hakkının ihlali olarak değerlendirmedikleri gözlemlenmiştir. Buna ek olarak, sansüre maruz kalan sanatçının işleyişe dair yeterince bilgiye sahip olmaması ve temel hak ve özgürlükleri konusunda mücadele etmesi için yasal destek alabilecekleri bir yapının eksikliği sanatçıyı sansür vakalarında daha da yalnız bırakmaktadır. Tüm bunlar sanatta sansürle mücadele yöntemlerinin tartışılacağı ortak bir platformun ve dayanışma ağının yokluğuna işaret etmektedir. Siyah Bant ihtiyaç duyulan bu platformu yaratmayı hedeflemektedir.

Siyah Bant’ta, 2000 yılı sonrasında güzel sanatlar, görsel sanatlar, sinema, müzik, dans ve tiyatro alanlarında gerçekleşen sansür vakaları incelenecektir. Ana akım sanatsal üretimler araştırma dışı bırakılacaktır.

Siyah Bant Danışma Kurulu:

Asena Günal, Depo, Yönetici

Banu Karaca, Sabancı Üniversitesi, Misafir öğretim üyesi

Eylem Ertürk, Anadolu Kültür, Kent araştırmacısı

Erden Kosova, Sanat eleştirmeni

Fırat Yücel, Altyazı, Genel yayın yönetmeni

Prof. Dr. Yasemin İnceoğlu, Galatasaray Üniversitesi, Öğretim üyesi

Gönüllü destekleri için Şafak Duraçe, Çiğdem Armağan, Seval Yılmaz, Roza Erdem, Pınar Başoğlu, Duygu Ula,  Zeynep Sertbulut ve Elif Kayaaslan’a teşekkür ederiz.

Siyah Bant’ın amacı, hedefleri ve faaliyetleri için tıklayınız.

Siyah Bant ile ilgili basın haberleri ve bültenleri için tıklayınız.

Siyah Bant tarafından düzenlenen etkinlikler için tıklayınız.